“Ben ik eigenlijk wel echt zelfstandig, of werk ik verkapt in loondienst?” Sinds de Belastingdienst weer handhaaft op schijnzelfstandigheid stellen veel zzp’ers zichzelf die vraag. Het eerlijke antwoord: dat hangt niet af van één ding, maar van hoe je werk er in de praktijk uitziet. In dit artikel leggen we in gewone taal uit waar het om draait — en hoe je in een paar minuten zelf een indicatie krijgt.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Van schijnzelfstandigheid is sprake als je op papier als zelfstandige werkt, maar in de praktijk werkt zoals een werknemer: onder gezag van de opdrachtgever, opgenomen in de organisatie en zonder echt ondernemersrisico. Het gaat dus niet om wat er in je contract staat, maar om hoe je feitelijk werkt. Zelfs als jij en je opdrachtgever allebei “zzp” hebben afgesproken, kan de Belastingdienst tot een andere conclusie komen.
Belangrijk: of iemand werknemer of zelfstandige is, volgt niet uit de Wet DBA zelf, maar uit het civiele recht (artikel 7:610 van het Burgerlijk Wetboek). Een arbeidsovereenkomst heeft drie kenmerken: arbeid, loon en gezag. Meer uitleg vind je bij Rijksoverheid over het voorkomen van schijnzelfstandigheid.
Waar let de Belastingdienst op?
De beoordeling is holistisch: alle feiten en omstandigheden tellen mee, in samenhang. Geen enkel punt is op zichzelf beslissend. De Hoge Raad benoemde in het Deliveroo-arrest (24 maart 2023) negen gezichtspunten. Het Uber-arrest (21 februari 2025) verduidelijkte dat geen enkel gezichtspunt vooraf zwaarder weegt, en dat ondernemerschap búiten de relatie meetelt — maar een verhouding die verder op loondienst lijkt niet kan “redden”.
De negen gezichtspunten, kort samengevat:
- De aard en duur van het werk
- Hoe werk en werktijden worden bepaald (wie bepaalt hóe en wanneer?)
- Inbedding: draai je mee als vast personeel?
- Moet je het werk persoonlijk doen, of mag je je laten vervangen?
- Hoe de afspraken tot stand kwamen
- Hoe je beloning wordt bepaald en uitbetaald
- De hoogte van de beloning
- Loop je zelf commercieel risico?
- Gedraag je je als ondernemer (meerdere klanten, acquisitie, reputatie)?
Twee daarvan wegen in de praktijk zwaar: gezag (bepaalt de klant hóe en wanneer je werkt?) en inbedding (doe je hetzelfde werk als de vaste medewerkers, in hetzelfde team?). Wijzen die allebei richting loondienst, dan veranderen losse ondernemerssignalen — zoals een eigen website — dat beeld niet. Je vindt de volledige uitleg in het afwegingskader van de Belastingdienst.
Gratis Wet DBA-check — Ontdek in een paar minuten welke kenmerken van jouw werk richting zelfstandigheid of loondienst wijzen. Geen score, geen oordeel, geen e-mail nodig. Doe de gratis check →
Veelgestelde vragen
Wanneer ben ik schijnzelfstandig? Als je in de praktijk werkt als een werknemer terwijl je als zzp’er bent ingehuurd: je werkt onder aansturing van je opdrachtgever, je draait mee als vast personeel en je loopt geen echt ondernemersrisico. Eén los kenmerk maakt je nog geen schijnzelfstandige — het gaat om het totaalbeeld.
Hoeveel opdrachtgevers moet ik hebben? Er bestaat geen wettelijk minimum. Meerdere opdrachtgevers zijn een teken van ondernemerschap, maar één opdrachtgever betekent niet automatisch loondienst — en meerdere opdrachtgevers maken je niet automatisch zelfstandig. Het weegt mee, niet meer en niet minder.
Wat is het verschil tussen zzp en loondienst? Bij loondienst werk je onder gezag, krijg je loon en ben je opgenomen in de organisatie. Als zelfstandige bepaal je meer zelf hóe en wanneer je werkt, onderhandel je over je tarief, factureer je zelf en loop je eigen risico. De grens zit in de praktijk, niet in het contract.
Wat verandert er in 2026?
Er is veel in beweging, maar minder veranderd dan vaak gedacht. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid; in 2026 zijn vergrijpboetes mogelijk, verzuimboetes nog niet. Het verduidelijkingsdeel van de Wet VBAR is op 6 maart 2026 geschrapt, en het rechtsvermoeden van werknemerschap (rond €38 per uur) is een voorstel — geen geldende wet en geen minimumtarief. De Zelfstandigenwet is nog in ontwikkeling. Kortom: de bestaande rechtspraak (Deliveroo en Uber) blijft de norm.
Je zichtbaarheid als ondernemer
Gezichtspunt 9 gaat over of je je als ondernemer gedraagt: meerdere klanten, eigen acquisitie, een herkenbare reputatie. Een eigen website hoort daarbij — als één manier om te laten zien dat je zelfstandig onderneemt. Maar wees eerlijk tegen jezelf: een website maakt je niet “DBA-proof”, is niet verplicht onder de Wet DBA en voorkomt geen naheffing. Het maakt bestáánd ondernemerschap zichtbaar, meer niet. De beoordeling gaat over hoe je feitelijk werkt.
Wat kun je nu doen
- Doe de gratis Wet DBA-check voor een eerste indicatie van waar je staat.
- Twijfel je over een specifieke opdracht? Vraag je opdrachtgever de officiële Webmodule beoordeling arbeidsrelatie in te vullen (die is voor opdrachtgevers bedoeld en geeft ook alleen een indicatie).
- Zorg dat je afspraken over resultaat, tarief en vervanging schriftelijk vastliggen — en werk er in de praktijk ook zo.
- Staat er veel op het spel? Leg je situatie voor aan een fiscalist of jurist. Ook KVK heeft praktische informatie.
Deze uitleg is informatief en geen juridisch of fiscaal advies. Wil je snel weten waar je ongeveer staat? Begin met de gratis check.